sebkijk!

De Gids voor Filmisch Reizen

BEN-HUR (1959) – Film Recensie

Een Joodse prins, genaamd Judah Ben-Hur, wordt verraden door zijn oude vriend Messala en gestuurd naar de galeien. Nadat hij zijn vrijheid wint, keert hij terug naar zijn land om wraak te nemen.

Ben-Hur (1959) is een van die films die al vanaf de eerste seconde interessant is. We krijgen een close-up te zien van het beroemde schilderij ”De schepping van Adam”, geschilderd door Michelangelo Buonarotti. Het woord overture staat massief gedrukt erop. De muziek begint te spelen en neemt je direct mee in de wereld van de film. De componist, Miklós Rózsa, laat de soundtrack van de film grotesque beginnen. Het is dramatisch, spannend, avontuurlijk, heldhaftig, romantisch en prachtig.

Overture betekent letterlijk inleiding van de voorstelling. Dit is ook op de juiste manier uitgevoerd. De muziek speelt lang genoeg om je een idee van de tonen van de film te geven. Ook zullen de mensen die te laat komen binnenlopen in de zaal genoeg tijd hebben om naar hun plek te gaan. Maar daarvoor is het natuurlijk niet bedoeld. Het is bedoeld om te aan schouwen en te bewonderen. De inleiding bereid je net zoals een theaterstuk van de vroegere jaren voor op een spektakel-stuk.

Bij de inleiding krijgen we de geboorte van Jezus te zien. Wat direct opvallen zijn de decor, de achtergrond-schilderijen en de kostuums. Alledrie komen spectaculair over. Welverdiende oscars voor Beste decors (door Edward C. CarfagnoWilliam A. Horning en Hugh Hunt) en Beste kostuums. De visuele effecten die moeten suggereren dat Jezus een engel is, doordat een ster boven zijn geboorte komt schijnen, ziet er nu wat slap uit. Maar destijds had het zeker een wow-effect. Kijk maar naar de oscar voor Beste visuele effecten, die deze film ook terecht heeft gewonnen. Dit eerste visuele effect mag dan wat slapper zijn, de andere zien er nog steeds prachtig uit.

Foto: Wikimedia Commons, Metro-Goldwyn-Mayer & Warner Bros.

Na de inleiding gaan we terug naar de eerste shot. Het schilderij van Michelangelo. De namen van de cast en crew komen nu in grootse letters op het scherm te staan. Dit kan geinterpreteerd worden dat Charlton Heston, William Wyler en de andere leden van cast en crew allemaal geschaapt zijn door God. Net zoals de personages van de film Ben-Hur geschapen zijn door God. Dit kan geinterpreteerd worden doordat deze namen voor het schilderij van de schepping van Adam komen te staan. De cast en crew zijn dus, net zoals Adam, geschapen door God.

Na deze opening zijn we bij het jaar Anno Domini XXVI. De film gaat sterk verder met een tilt beweging van de camera. Deze beweging wordt uitgevoerd om de grootsheid van het lopende leger te laten zien. Het aantal extra’s dat ingehuurd zijn voor deze momenten is zeer indrukwekkend. De grootsheid en macht van de Romeinen wordt hierdoor direct vastgesteld. Het volgende conflict is direct ook een erg interessante, want hoe bevecht je een idee? Simpel, volgens Messala (Stephen BoydThe Man Who Never Was). Je bevecht dat met een ander idee. Dit conflict over ideeën komt verder ook voor als Judah Ben-Hur (Charlton HestonPlanet of the Apes – 1968) en Messala elkaar voor het eerst, na jaren, zien in de film. Het is direct duidelijk dat ze sterk verschillend van elkaar zijn. Ze hebben beide hun eigen geloof, normen en waarden. Materiaal om vriendschappen kapot van te maken.

Ben-Hur is een film die sterk gebruik maakt van het systeem van set-up’s en pay-off’s. Zo is een set-up dat Messala en Judah wapens gooien in een kruis. Pay-off is dat we Jezus met wapens mishandeld wordt als hij zijn eigen kruis moet dragen. Een mooi voorbeeld waar gebruik wordt gemaakt van de term foreschadowing in Ben-Hur, gaat over een romantisch moment tussen Esther en Judah. Esther vertelt over het feit dat ze zich nooit een slaaf heeft gevoeld toen ze onder Judah was. Maar nu dat ze eindelijk vrij is, voelt ze zich niet vrij. Dit is een voorspelling voor wat er met Judah zal gebeuren. Judah wordt namelijk later in de film ook als slaaf gevangen genomen en wanneer hij eindelijk vrij komt, voelt hij zich niet zo door zijn gevangenschap in wraak gevoelens.

Foto: Wikimedia Commons, Metro-Goldwyn-Mayer & Warner Bros.

Nadat Judah gevangen genomen is en afgestuurd is naar de galeien, volgt een van de meest prachtigste shots van de film. Ik durf zelfs te zeggen van de hele filmgeschiedenis. Ookal is dit niet moeilijk om te zeggen, omdat Ben-Hur een aantal van de meest prachtigste films is op het gebied van cinematografie. Het is een shot waar we Messala in het huis van Judah zien staan. Het huis waar hij als klein kind en puber heeft gespeeld met Judah. Een huis waar twee vrienden samen zijn opgegroeid. Een huis waar hij voor het eerst staat als vijand, in plaats van vriend en bondgenootschap. De tragedie van leiderschap is te zien in dit shot. Prachtig.

Wanneer Judah vraagt aan God of hij geholpen kan worden, komt Jezus in beeld. Maar we zien hem alleen vanaf de zijkanten en de achterkant. Een slimme zet van de filmmakers. Allereerst is het slim, omdat het laten zien van Jezus een controversiële zet zou zijn geweest. Veel mensen zouden niet genoegen hebben genomen met wat ze zagen en zouden afzien van de film. Een andere reden waarom dit een slimme zet is; Jezus kan er als iedereen uit zien. Dit kan geinterpreteerd worden dat er een stukje Jezus in ons allemaal schuilt of dat we allemaal goeie daden kunnen doen, net zoals Jezus.

Een ander groot pluspunt van Ben-Hur is dat de relaties tussen personages echt aanvoelen. De romantische relatie tussen Esther en Judah is oprecht en charmant. De liefde die ze voor elkaar voelen, voel jij ook. De pijn die ze lijden door deze liefde, voel jij ook. Veel filmmakers zouden aantekeningen kunnen maken van Ben-Hur. Ook de broederschap tussen Messala en Judah, die later een tragedie wordt, is af te voelen van het grote scherm.

Ik denk dat geen een woord kan beschrijven hoe charismatisch Charlton Heston zijn rol als Ben-Hur heeft gespeeld. Op deze dag, heb ik nog nooit, zo’n verdiende Oscar-winnende performer gezien. Naast Heston zijn de andere cast-leden ook allemaal erg sterk in rollen. Persoonlijk vind ik dat Stephen Boyd uitblinkt naast Heston. Dit komt waarschijnlijk, omdat ze ook tegenstanders zijn in het verhaal.

Ik zou nog meer woorden kunnen schrijven over hoe goed Ben-Hur is en hoe het nog meer lof verdiend, maar ik denk dat dit een te lang artikel dan wordt. Laat ik het hierbij houden en zeggen dat Ben-Hur, naar mijn mening een perfecte film is, die alle 11 oscars verdiend heeft. Ben-Hur is een echte Wonder der Cinema. DVD´s en Blu-ray´s van Ben-Hur (1959) zijn te koop op onder andere:

Meesterlijk Verhalend
  • Acteerwerk
  • Cinematografie
  • Decors & Kostuums
  • Genre: Avontuur, Drama, Geschiedenis
  • Montage
  • Personages
  • Regie
  • Script
  • Sound Design
  • Soundtrack
  • Verhaallijnen
  • Visuele Effecten
5

Samenvatting

Uiteindelijk is Ben-Hur een prachtige film, die op elk vlak een Oscar wel-verdiend heeft. Charlton Heston is geweldig als Judah, net zoals zijn tegenhanger Stephen Boyd als Messala. Alles van muziek tot montage, is uitmuntend uitgewerkt.