Smile is een belangrijke horrorfilm, omdat het laat zien dat mentale gezondheidsproblemen universeel zijn en dat kwetsbaarheid menselijk is. Regisseur en scenarioschrijver Parker Finn levert een aangrijpende karakterstudie van trauma in zijn filmverhaal. De bovennatuurlijke en psychologische horrorfilm onderzoekt de relatie tussen trauma en identiteit. Hierbij onderzoekt het filmverhaal de connectie tussen deze twee onderwerpen door het hoofdpersonage besmet te laten raken met een monsterlijke entiteit die voedt op haar jeugdtrauma’s.
Finn vergelijkt trauma’s (indirect) met monsters die onontkoombaar zijn en grote invloed hebben op onze identiteitsvorming. Smile laat zien dat een trauma niet overwonnen kan worden in de traditionele zin. Het kan alleen worden omarmd als onderdeel van wie je bent. Erkenning, confrontatie en empathie zijn noodzakelijk om psychologisch overleven en herstel mogelijk te maken. De opkomst van het monster en de terugkeer van haar jeugdtrauma’s laten beide het verlies van Rose’s controle over haar (mentale) vrijheid zien.
De film speelt uitstekend met thema’s waarin Rose haar vrijheid verliest, doordat haar controle over haar gedachten net zo goed verloren gaat als haar visie op haar traumatische jeugd. Het monster beperkt haar kansen om haar trauma’s te bestrijden en te groeien als persoon. Hierdoor verliest Rose niet alleen haar vrijheid, maar ook haar menselijkheid. De horrorfilm is angstaanjagend doordat de filmtoeschouwers zo doeltreffend in de schoenen van Rose geplaatst worden.
De film speelt met het (getraumatiseerde) brein van het hoofdpersonage, waarbij het filmpubliek bewust wordt gemaakt van de perceptie van Rose en het perspectief van haar (nabije) omgeving. Hierdoor ervaart het filmpubliek haar gevoelens van machteloosheid en wanhopigheid, terwijl ze met al haar wilskracht vecht tegen het verlies van haar menselijkheid, identiteit en vrijheid. De film wordt ondersteund door gruwelijke schrikmomenten. Deze schrikmomenten spelen goed in op het feit dat Rose nergens veilig is.
Zelfs niet in haar eigen bewustzijn. Elk moment kan er een eng figuur verschijnen of kan er een realiteitsschending plaatsvinden. Dit schept een constant en intens gevoel van onveiligheid. Smile werkt verder briljant als horrorfilm doordat het unieke plottwists bevat waar verschillende filmscènes zijn vormgegeven als psychoses, wanen en manische episodes. Door de scherpe montage worden de filmtoeschouwers in de schoenen van Rose gezet en blijven ze zich, net zoals dit filmpersonage, continu afvragen wat echt en wat nep is.
Over Smile (2022)
Smile is een Amerikaanse bovennatuurlijke en psychologische horrorfilm uit 2022. De film is geregisseerd door Parker Finn. De regisseur schreef ook het scenario van de film. Smile is het speelfilmregiedebuut van Finn. Daarnaast is Smile een vervolg op Finns korte bovennatuurlijke en psychologische horrorfilm Laura Hasn’t Slept (2020). De cast van de film bestaat uit (o.a.) Sosie Bacon, Jessie T. Usher, Kyle Gallner, Kal Penn, Caitlin Stasey en Rob Morgan. Stasey speelt hetzelfde personage dat ze speelde in de korte horrorfilm Laura Hasn’t Slept.
Smile beleefde zijn wereldpremière op 22 september 2022 bij het Fantastic Fest. De film zou oorspronkelijk direct uitgebracht worden op streamingdienst Paramount+, maar filmdistributeur Paramount Pictures besloot de film toch in de (internationale) bioscopen uit te brengen naar aanleiding van positieve testscreenings. De film werd in de Amerikaanse en Nederlandse bioscopen uitgebracht op 30 september 2022.
De film werd op 28 september 2022 in de Belgische bioscopen uitgebracht. Smile werd een kritisch en commercieel succes. Smile heeft een speeltijd van 115 minuten. De film ontving in 2024 een filmvervolg genaamd Smile 2. Het filmverhaal van Smile volgt een therapeute die getuige is van de bizarre zelfmoord van een patiënt. Ze wordt vervolgens overweldigd door steeds verontrustender en ontmoedigender visioenen die haar doen geloven dat ze iets bovennatuurlijks meemaakt.
Levensechte angst op beeld
Een van de beste technische aspecten waar deze horrorfilm van profiteert, is het buitengewone camerawerk van cinematograaf Charlie Sarroff. De cinematograaf zet op een uitstekende manier de directe gevolgen van traumatische ervaringen op beeld. Zo maakt Sarroff gebruik van drones in zijn camerawerk om zo de wereld (letterlijk en figuurlijk) op zijn kop te draaien. De cinematograaf zet deze cameratechnieken en camerabewegingen voor het eerst in nadat Rose heeft meegemaakt hoe haar patiënt zelfmoord heeft gepleegd en ze achteraf naar huis rijdt.
Hiermee speelt Sarroff niet alleen in op de gemoedstoestand van Rose, maar legt hij ook een visuele link tussen de directe en indirecte gevolgen van deze traumatische ervaring. De cinematograaf maakt in Smile regelmatig gebruik van pan-camerabewegingen. Hierbij draait de camera voornamelijk van links naar rechts om de gedetailleerde en gedecoreerde ruimtes mysterieuzer en spannender in beeld te zetten. Sarroff beweegt de camera langzaam en stabiel door deze ruimtes heen.
Hiermee geeft hij de filmtoeschouwers de kans om meer te weten te komen over deze belangrijke locaties en de connecties die ze hebben met de filmpersonages en het filmverhaal. In zijn camerawerk focust de cinematograaf regelmatig op de expressieve gezichten van de acteurs en actrices. Hiervoor zet Sarroff (medium) close-up shots en cameratechnieken als inzoomen in. De cinematograaf speelt ook met belichting om de tegenstrijdige, diverse en overheersende emoties van de filmpersonages te versterken.
Bovendien weet de cinematograaf in zijn camerawerk op een aangrijpende manier te spelen met realiteitsschending. Mede dankzij de samenwerking met filmmonteur Elliot Greenberg lukt het Sarroff om de filmtoeschouwers regelmatig te verrassen met wat er echt heeft plaatsgevonden en wat eerder beschreven kan worden als een psychose, illusie of manische episode. Sarroff en Greenberg weten samen goed een gevoel van levensechte angst op beeld te zetten dat door niemand anders gezien, gehoord of gevoeld kan worden.
Karakterstudie van trauma
Parker Finn weet in zijn speelfilmregiedebuut goed de psychologische effecten van traumatische gebeurtenissen weer te geven. Hierbij laat hij zien hoe dit kan resulteren in levenslange gevoelens van schuld en verantwoordelijkheid. Met Smile laat Finn zien hoe een posttraumatische stressstoornis door plotselinge triggers weer op kan gaan leven. De regisseur en scenarioschrijver plaatst het hoofdpersonage in een situatie waarbij ze met al haar kracht (tevergeefs) vecht om controle en invloed over haar oude (en nieuwe) trauma’s te krijgen.
Doordat Rose niet slaagt in het verwerken van haar oude en nieuwe trauma’s, maar wel hiervoor strijdt, worden filmpersonages, en in verlenging mensen, met mentale problematiek en posttraumatische stressstoornissen meer gehumaniseerd. De regisseur bepleit dat iedereen op elk moment (opnieuw) getroffen kan worden door een trauma. Door een virusachtig monster te hebben gecreëerd waarbij ieder willekeurig persoon besmet kan raken, speelt Finn symbolisch in op het thematische idee dat iedereen trauma’s of mentale problemen kan oplopen.
Kuddegedrag
Met Smile laat Finn ook het kuddegedrag en de sociale maskers van de mensheid zien. Hierbij laat de regisseur en scenarioschrijver vooral zien hoe mensen zich als kuddedieren opstellen tegenover het omgaan met en aanhoren van andermans (mentale) problemen. Zo worden de mentale klachten en stressvolle gemoedstoestanden van diverse patiënten uit de film academisch en klinisch gerationaliseerd. Hetzelfde kan gezegd worden over de klachten die Laura en Rose oplopen vanwege de entiteit. De regisseur laat zien dat de mensheid problemen heeft om te luisteren naar andermans klachten of problemen, omdat dit hun eigen levens als resultaat moeilijker maakt.
De film laat zien dat mensen wel vragen of het goed gaat, maar niet echt willen luisteren als het slecht of minder goed gaat. Door de onbetrokkenheid van anderen gaan mensen steeds sneller sociaal gewenst gedrag vertonen. Een goed voorbeeld hiervan is terug te vinden in de film, waarbij Rose in sociale kringen glimlacht, terwijl ze zich totaal niet blij voelt tijdens deze langdradige en ongemakkelijke sociale momenten. De regisseur bepleit dat sociaal gewenst gedrag het toppunt van de mens als kuddedier is, omdat de mens hierdoor al zijn individualiteit en empathie verliest.
De film geeft via het concept van een duivels glimlachende “medemens” goed de gevaren van het verlies van individualiteit en de medeplichtigheid aan sociaal wenselijk gedrag weer. Doordat de entiteit Rose afwijkend en sociaal ongewenst gedrag laat vertonen richting haar (directe) omgeving, raakt ze afgezonderd. De entiteit gaat tegen de sociaal-maatschappelijke constructies van de maatschappij in, om zo hun host af te zonderen van hun omgeving en als een virus zo lang mogelijk ongezien te blijven. Pas op het laatst toont de entiteit zich aan een nieuwe host, die vervolgens via de ongebroken ketens van trauma besmet wordt.
Onewomanshow
Sosie Bacon geeft een geweldige acteerprestatie in Smile. Haar acteerwerk is gelaagd, complex en meeslepend. De actrice schijnt vooral doordat ze uitstekend de dualiteit van de trauma’s van haar filmpersonage Rose weet weer te geven. De hoofdrolspeelster geeft op een prachtige manier Rose’s complexe relatie tot haar gevoelens van schuld en verantwoordelijkheid weer. Hiernaast weet de actrice goed duidelijk te maken dat deze gevoelens haar connectie tot haar onverwerkte trauma’s in stand houden.
De rest van de cast levert geen slecht acteerwerk af, maar de bijpersonages die ze spelen zijn nogal eendimensionaal. Smile lijkt in zekere zin een onewomanshow te zijn waar Bacons Rose ondersteund wordt door de nogal eendimensionale bijpersonages die weinig interessante of diepgaande filmmomenten hebben. De bijpersonages krijgen te weinig te doen en zijn er puur om het verhaal van het hoofdpersonage te ondersteunen en verder te laten ontwikkelen. Zo spelen de bijpersonages goed in op de absurditeit van Rose’s gedragsveranderingen.
Daarnaast zorgen de bijpersonages (en Rose) voor enkele droge en kleine humoristische filmmomenten die het filmpubliek ademruimte geven van de spannende en intense filmsfeer. De enige andere actrice die echt een blijvende indruk weet achter te laten is Caitlin Stasey. De actrice weet subliem de achterdochtigheid en paniek van haar personage Laura weer te geven via stotterende ademhalingen en haar wanhopige geschreeuw. De actrice weet goed haar machteloosheid richting de entiteit weer te geven. Stasey vertoont sterk hoe Laura met al haar kracht en macht Rose probeert uit te leggen wat ze meemaakt en ziet.
Roofzuchtig geluid
De onheilspellende, experimentele en buitenaardse filmmuziek van componist Cristobal Tapia de Veer vergroot het effect dat de geluidsafdeling op de filmtoeschouwers heeft. Het werk van de geluidsafdeling versterkt vooral het gespannen gevoel van constante paranoïde waar het hoofdpersonage Rose zich in bevind. De vibrerende geluidseffecten versterken het monsterlijke en roofzuchtige karakter van het wezen die het bewustzijn van Rose beïnvloedt.
De geluidseffecten geven het gevoel alsof Rose in haar bewustzijn opgejaagd wordt door een Xenomorph of Predator. Het geluid maakt hallucinaties auditief, visueel en tactiel voelbaar. Daarnaast wordt geluid abrupt stilgezet of extreem uitgebreid om twijfel te creëren over wat echt is en wat een effect van de geest is. Bovendien creëren muzikale aanwijzingen en terugspoelende effecten een gevoel van tijdvervorming, verwarring en herhaling van trauma.
Destructieve copingsmechanismen
In Smile wordt de relatie tussen mensen met een trauma en hun (nabije) omgeving ook onderzocht. De film laat correct zien dat een posttraumatische stressstoornis niet alleen effect heeft op de persoon met het trauma zelf. Tijdens een simplistisch, maar effectief dialoog tussen de zussen Rose en Holly wordt er aan het filmpubliek duidelijk gemaakt dat een trauma het leven van meerdere mensen kan beïnvloeden. De film bepleit opnieuw dat het belangrijk is om trauma niet je leven laten te beheersen, maar te leren een plaats te geven.
Tegelijkertijd laat het verhaal de hypocrisie van de mensheid zien. Mensen zullen zeggen dat je het trauma los moet laten. Dat je simpelweg verder moet gaan met je leven. Toch worden veel mensen met een trauma afgewezen wanneer ze op zoek zijn naar hulp of een plek om over hun trauma te praten. Er is een dunne lijn tussen het meegaan in en het negeren van iemands trauma. Deze dunne lijn kan het best worden weergegeven als een neppe glimlach.
Een neppe glimlach die anderen inzetten om het gevoel te geven dat ze luisteren naar iemands (mentale) problemen of trauma’s, maar in werkelijkheid gaat het de ene oor in en de andere oor uit. Deze dunne lijn van de nepglimlach staat direct verbonden aan het concept van het “blijven glimlachen”. Dit concept laat de menselijke neiging om trauma te vermijden en emoties te onderdrukken zien. Uiteindelijk probeert de film te laten zien dat zowel Holly als Rose op een destructieve manier omgaan met hun trauma’s.
Rose laat trauma haar leven overnemen nadat ze het voor een langere periode heeft lopen onderdrukken. Ze heeft het geprobeerd te onderdrukken door haar focus te verleggen naar het verhelpen van andere mensen met trauma’s of diepe mentale problematiek. Daartegenover staat Holly, die haar trauma volledig probeert te negeren en te zien als een ongemak voor de droomwereld waarin alles perfect hoort te gaan. Zowel Rose als Holly probeert trauma te ontlopen.
Het ontlopen van weggestopte pijn is overduidelijk gelinkt aan het generationele trauma dat Rose en Holly hebben. Zo wordt er aan het begin van de film met een pan-camerabeweging vertoond met (o.a.) drugs, sigaretten en wijnflessen dat de moeder van Rose en Holly verslavingsgedrag had gevormd om zo om te gaan met haar trauma. Met Smile benadrukt Finn dat trauma iets is dat zich herhaalt door generaties. Tegelijkertijd bepleit de film dat trauma universeel is en iedereen kan treffen. De film laat correct zien dat trauma niet alleen wordt doorgegeven via erfelijkheid of opvoeding.
Het filmverhaal toont op meerdere vlakken diep medeleven voor mensen met mentale stoornissen. Zo laat de film zien dat zowel mentale inzinkingen als trauma’s iedereen kan overkomen. De film laat dit zien door van het monster een metafoor te maken. Het monster in de film vertegenwoordigt het trauma zelf. Het monster is zowel extern als intern angstaanjagend, omdat het via psychologische hallucinaties in de geest onmogelijk is te ontsnappen aan dit wezen. Net zoals het onmogelijk is te ontsnappen aan je geest.
Op deze manier geeft de film trauma weer als iets wat niet kan worden losgelaten, maar alleen getransformeerd. Het duistere filmeinde lijkt te beweren dat trauma niet overwonnen kan worden en zelfs (onbewust) doorgegeven kan worden aan anderen. Tegelijkertijd laat Finn zien dat angst wel overwonnen kan worden en dat trauma iets is wat je kunt leren verdragen en accepteren als een permanent onderdeel van wie je bent.
Conclusie
Smile is een fantastische bovennatuurlijke en psychologische horrorfilm. Parker Finn heeft een horrorfilm gemaakt die effectieve schrikmomenten en een gespannen filmsfeer bevat. Daarnaast bespreekt Smile meerdere diepgaande thema’s die vooral betrekking hebben op de psyche van de mensheid. Hierbij onderzoekt Finn de relatie van de mensheid tot onderwerpen als trauma(-verwerking), kuddegedrag en identiteitsvorming. Hierbij wordt Finn ondersteund door de sterke en rappe montage van filmmonteur Elliot Greenberg.
Daarnaast weet cinematograaf Charlie Sarroff allerlei bijzondere details op beeld te zetten die de thema’s van het filmverhaal versterken. Sarroff werkt nauw samen met de setdecorateurs en productieontwerper Lester Cohen om verschillende betekenisvolle objecten duidelijk in beeld te brengen. Sarroff maakt veel gebruik van vloeiende, draaiende en uitzoomende camerabewegingen. Deze bewegingen visualiseren innerlijke chaos en dissociatie zonder expliciet uit te leggen wat de personages voelen.
Door middel van geluidsbewerking en het camerawerk van Sarroff wordt de perceptie van realiteit ondermijnd. Dit dwingt het filmpubliek af om te ervaren wat het betekent om in een wereld van trauma te leven. Smile bevat verder een origineel en nogal donker filmeinde. Finn weet met dit filmeinde goed in te spelen op de thema’s van de film. De conclusie die de regisseur en scenarioschrijver trekt, is dat traumaverwerking bestaat, maar dat niemand echt volledig aan zijn verleden kan ontsnappen.
De regisseur en scenarioschrijver laat met dit originele, deprimerende en donkere filmeinde zien wat de consequenties zouden kunnen zijn als we onze trauma’s en angsten niet confronteren. Smile is nu te streamen op HBO Max en Videoland. Daarnaast is de film te koop en te huur op Pathé Thuis in Nederland. Daarnaast is de film te koop op 4K Ultra HD Blu-ray, Blu-ray, DVD en Steelbook op (o.a.) Bol.com.
