Tafiti – dwars door de woestijn is dwars door de catalogus van iconische Disneypersonages heengegaan en heeft twee van zijn herkenbaarste figuren gepakt. Er zijn geen detectivevaardigheden nodig om te concluderen dat het stokstaartje Tafiti en het aardvarken Borstel een (niet zo) stiekeme imitatie zijn van Timon en Pumbaa: twee van Disney’s meest humoristische filmpersonages.
De filmpersonages Timon en Pumbaa complimenteerden elkaars karakters, uitspraken en humoristische streken in de films en series rondom de franchise van The Lion King. In Tafiti – dwars door de woestijn bereiken de filmpersonages van Tafiti en Borstel niet eens de helft van Timon en Pumbaa’s hoogtepunten. De onderlinge dynamiek tussen Tafiti en Borstel oogt simpel. Timon en Pumbaa hebben twee duidelijke persoonlijkheden met verschillende karaktereigenschappen.
Hiermee weten deze twee welbekende filmpersonages elkaars normen, waarden en levenswijzes uit te dagen, te versterken of zelfs te doen veranderen. De persoonlijkheden van Tafiti en Borstel spelen meer in op het filmgenre van de buddyfilm dan op elkaar. Net zoals menig film uit dit specifieke filmgenre gaan twee filmpersonages met tegenstrijdige persoonlijkheden (Tafiti en Borstel in dit geval) samen op een avontuur.
In dit filmgenre richt het verhaal zich op de vriendschap die, ondanks de tegenstrijdigheden en verschillen, ontstaat tussen de twee filmpersonages. Tafiti – dwars door de woestijn is hier niet anders in. De nadruk in deze Duitse familieanimatiefilm ligt vooral op de komische en avontuurlijke reis die Tafiti en Borstel afleggen om een mysterieuze blauwe bloem te vinden die de opa van Tafiti kan redden.
Tijdens dit avontuur houdt Tafiti bewust de vriendschap met Borstel voor een langere tijd tegen. Toch begint Tafiti zijn metgezel Borstel steeds meer te zien als zijn (beste) vriend. In de basis levert Tafiti – dwars door de woestijn een klassiek en degelijk voorbeeld van een familieanimatiefilm dat de verhaalstructuur volgt van een buddyfilm. Toch blijft het onmogelijk om de film niet te vergelijken met de superieure filmische avonturen van Timon en Pumbaa uit de franchise van The Lion King.
Over Tafiti – dwars door de woestijn (2025)
Tafiti – dwars door de woestijn is een Duitse familieanimatiefilm uit 2025. De internationale titel van de film is Tafiti: Across the Desert. De film is geregisseerd door Nina Wels. De regisseur werkte ook als filmmonteur aan Tafiti – dwars door de woestijn. Het scenario van de film is geschreven door Julia Boehme en Nicholas Hause. Het scenario is gebaseerd op de kinderboekenreeks van Julia Boehme.
Timo Berg is verantwoordelijk geweest voor de animatie van de film en de karakterontwerpen zijn gemaakt door Peter Oedekoven. De animatiefilm had eerder al een veelbelovende release in Duitsland en Frankrijk. Tafiti – dwars door de woestijn zal in maar liefst 40 landen wereldwijd worden uitgebracht. De Nederlandse versie van Tafiti – dwars door de woestijn is geproduceerd door Wim Pel Productions.
Mathijn de Koning was verantwoordelijk voor de productie van de Nederlandse versie, terwijl de mixage in de handen lag van Tijn van de Wetering. De stemmencast van de Nederlandstalige versie bestaat uit (o.a.) Frank Lammers, Jim Bakkum, Joost Claes, Posy Bakkum, Vincent Croiset, Jonathan Demoor, Melise de Winter, Nicoline Pouwer, Bert de Kock, Marlies Bosmans en Wiam. Jim Bakkum spreekt de stem in van het hoofdpersonage Tafiti.
De dochter van Jim Bakkum, Posy Bakkum, spreekt de stem in van het jonge zusje van Tafiti. De rol van de opa van Tafiti wordt vertolkt door Frank Lammers. Vincent Croiset spreekt de stem van de majestueuze adelaar in. Voor Vincent Croiset betekent dit zijn eerste grote rol als stemacteur in een animatiefilm. Daarnaast is Wiam, die (o.a.) bekend is van De Slimste Mens België, te horen als de olifant. De olifant is een karakter dat met humor bijdraagt aan Tafiti’s reis door de woestijn. De film heeft een speeltijd van 80 minuten.
Het filmverhaal start wanneer de jonge stokstaart Tafiti het vrolijke maar onhandige aardvarken Borstel ontmoet. Tafiti denkt dat ze nooit vrienden kunnen worden. Zijn opa heeft hem altijd geleerd dat stokstaartjes bij hun eigen soort blijven. Maar wanneer zijn opa wordt gebeten door een giftige slang, moet Tafiti de woestijn in om een mysterieuze blauwe bloem te vinden die hem kan redden. Hij wil die reis alleen maken, maar Borstel is vastbesloten om hem te helpen.
Halve kopie
Als je denkt dat de filmmakers al te ver zijn gegaan door de karakterconcepten van Tafiti en Borstel te kopiëren van Timon en Pumbaa uit The Lion King, wacht dan maar eens tot je meer te weten komt over het verhaal van Tafiti – dwars door de woestijn. De film bevat een meer kinderachtig verhaal vol slappe kopieën van de thema’s en ideeën uit de beste film van de franchise van The Lion King sinds de originele animatiefilm uit 1994.
Hierbij heb ik het (natuurlijk) over het superieure, rechtstreeks op DVD en VHS uitgebrachte vervolg The Lion King 1½ (2004). In deze film, die ook wel bekend is onder de filmtitel The Lion King 3: Hakuna Matata, maakt het filmpubliek de evenementen uit The Lion King (1994) opnieuw mee, maar dit keer vanuit het perspectief van Timon en Pumbaa, die vanuit een bioscoopscherm terugkijken en reageren op hun ervaringen van deze evenementen.
Het resultaat is een hilarische en unieke inkijk in het verhaal van de originele film. The Lion King 1½ is niet alleen een karakterstudie van Timon en Pumbaa, maar ook van hun bijdrage aan het verhaal van de originele film. Daarnaast is The Lion King 1½ een klassiek en ondergewaardeerd voorbeeld van een metafilm. Een metafilm is een filmgenre dat bewust de aandacht vestigt op het feit dat het filmpubliek naar een fictiefilm kijkt.
In The Lion King 1½ wordt dit bereikt door Timon en Pumbaa de “vierde muur“ te laten doorbreken en de gebeurtenissen in het verhaal te laten bespreken. Bovendien wordt het verhaal van de avonturen van Timon en Pumbaa tijdens de gebeurtenissen in de originele film gepresenteerd als een verhaal binnen een verhaal. Het resultaat is een zelfbewust en experimenteel vervolg dat ons het verhaal van Timon en Pumbaa laat zien binnen het verhaal van The Lion King (1994), terwijl de hoofdpersonages op beide verhalen reageren.
Verhaalsoorten
The Lion King 1½ werkt grotendeels zo goed doordat de film met zelfbewuste komedie de elementen uit verschillende verhaalsoorten belicht en bespot. Het eerste verhaalsoort dat duidelijk terug te zien is in The Lion King 1½, is het verhaaltype van “Rags to Riches”. Het buitenbeentje Timon bereikt succes als hij samen met zijn beste vriend Pumbaa van “armoede naar rijkdom” gaat. Het tweede verhaalsoort is dat van de “zoektocht”.
Timon en Pumbaa reizen de savanne af om hun paradijs te vinden. Naast deze verhaalsoorten zijn er ook hints terug te vinden van verhaaltypes als de “wedergeboorte”, “reis en terugkeer” en uiteraard de “komedie”. Waar The Lion King 1½ speelt met verschillende verhaalsoorten op een zelfbewuste, kritische, komische en experimentele manier, blijft het verhaal van de film Tafiti – dwars door de woestijn simpel in zijn opbouw.
In Tafiti – dwars door de woestijn wordt er vooral gebruikgemaakt van het verhaalsoort van de “zoektocht”. Tafiti en Borstel reizen af om op zoek te gaan naar de mysterieuze blauwe bloem om de doodzieke opa van Tafiti daarmee te kunnen redden. Tijdens deze reis maakt Tafiti enigszins een wedergeboorte mee, omdat hij leert inzien dat verschillende diersoorten wel vrienden met elkaar kunnen zijn.
Daarnaast kan er technisch geconcludeerd worden dat Tafiti naar vreemde landschappen afreist, ervan leert en terugkeert naar zijn huis. Dus van het verhaalsoort “reis en terugkeer” is er in zekere mate ook sprake. Ondanks dat de opbouw van het verhaal simpel is, ligt het probleem dus meer bij de oppervlakkige onderbouwing van het verhaal. Het helpt Tafiti – dwars door de woestijn ook niet dat de film in het tempo van een sneltrein door zijn belangrijke plotpunten heengaat.
Rassenscheiding
In Tafiti – dwars door de woestijn proberen de grootouders van Tafiti de jongere stokstaartjes wijs te maken dat het normaal is om geen enkel ander dier dan de stokstaart te vertrouwen. Zo is de savanne volgens de opa van Tafiti het thuis van “alleen maar gevaarlijke dieren”. Voor een simpele familieanimatiefilm kaart het verhaal van Tafiti – dwars door de woestijn wel op enkele momenten rassenscheiding aan.
De opa van Tafiti is uit angst voor het onbekende voorstander van de rassenscheiding tussen dieren. In de familie van Tafiti lijkt er sprake te zijn van generationele indoctrinatie. De overtuigingen en vooroordelen worden door de grootouders doorgegeven aan hun kleinkinderen. Tafiti is de eerste jonge stokstaart die bepaalde leerstellingen niet meer kritiekloos accepteert als de enige waarheid.
Dit is een uniek en beladen thema om naar te hinten in een familieanimatiefilm. De les die Tafiti uiteindelijk leert, is dat vreemden vrienden kunnen zijn die je nog niet kent of hebt gemaakt. Daarbij leert het jonge hoofdpersonage dat vriendschappen kunnen bestaan tussen verschillende rassen, diersoorten, etniciteiten en families. Tafiti leert deze lessen doordat hij samen leert te werken met zijn reiskameraad Borstel.
Tijdens hun gezamenlijke reis wordt Tafiti regelmatig geconfronteerd met het feit dat zijn doorgegeven levensovertuigingen niet lijken te kloppen. Zo ziet Tafiti hoe een muis en olifant smoorverliefd op elkaar worden, terwijl Tafiti van zijn opa had meegekregen dat “muizen niet dansen met olifanten”. Ondanks het simpele verhaal bevat de film Tafiti – dwars door de woestijn dus wel enkele educatieve aspecten.
Naast dat rassenscheiding in zijn meest basisvorm aan een jong publiek wordt uitgelegd, zonder dit specifiek zo te benoemen, laat het verhaal ook zien hoe bijvoorbeeld een zoutbak in de woestijn werkt en hoe water gemaakt kan worden in de woestijn en in de natuur. Helaas komen deze educatieve aspecten, net zoals de vriendschapsreis tussen Borstel en Tafiti, over als punten van een checklist die de filmmakers zo snel en gemakkelijk mogelijk willen afvinken.
Conclusie
Wat houdt het in om een slechte imitatie te zijn en wat betekent het als een film pure geldklopperij is? Tafiti – dwars door de woestijn is een klassiek voorbeeld van een animatiefilm die succes bereikt door een paar personages, decors of ideeën uit iconische animatiefilms (slecht) te kopiëren. De Duitse familieanimatiefilm slaagt erin te profiteren van de herkenbaarheid van het iconische duo van het stokstaartje Timon en wrattenzwijn Pumbaa.
Door een film te maken waarin soortgelijke dieren de hoofdrol spelen, hebben de filmmakers en animators van Tafiti – dwars door de woestijn gehoopt of aangenomen dat ze een gemakkelijke commerciële hit te pakken zouden hebben. Het enige wat ze echt hoefden te doen om te voorkomen dat Tafiti – dwars door de woestijn als een pure kopie van The Lion King 1½ zou overkomen, is een paar (simpele) veranderingen maken.
Zo is er voor Pumbaa’s slappe imitatie gekozen om gebruik te maken van een aardvarken in plaats van een wrattenzwijn. Daarnaast zijn alle visuele en narratieve concepten vereenvoudigd. In plaats van prachtige 2D-animatie vol herkenbare en iconische karakterontwerpen, maakt Tafiti – dwars door de woestijn gebruik van nauwelijks acceptabele 3D-animatie. De animatie van de savanne en de landschappen ziet er beter uit dan de karakterontwerpen van de dierlijke personages.
De illustraties die tijdens de aftiteling worden afgespeeld, zijn veel mooier dan de 3D-animatie zelf. Doordat het filmpubliek tijdens de aftiteling ziet hoe de film er visueel uit had kunnen zien, blijven ze nadat de film is afgelopen extra teleurgesteld achter. In The Lion King 1½ wordt verder gespeeld met perspectief en zelfbewuste kritiek op verhaalsoorten. De film Tafiti – dwars door de woestijn bevat een simplistisch verhaal waarin het hoofdpersonage op een zoektocht gaat.
Uiteindelijk is Tafiti – dwars door de woestijn een film waarvan het bestaansrecht is gebaseerd op het idee dat het kopiëren van een andere film, dat een vorm van geldklopperij is, meer dan oké is. Doordat de film over Timon en Pumbaa zelf een simpele manier van Disney is om snel geld te verdienen met de herkenbaarheid van deze personages, moet het voor de filmmakers en animators achter Tafiti – dwars door de woestijn prima zijn om dit ook te doen. Toch?
Het verschil is dat The Lion King 1½ zijn bestaansrecht rechtvaardigt door een uitstekende, soms wat onbegrepen en uiterst ondergewaardeerde metafilm te zijn. Ondanks dat Tafiti – dwars door de woestijn niet per se een slechte film is, slaagt de film er niet in om zijn filmpubliek te overtuigen van de noodzaak van zijn bestaan. Dit komt doordat de Duitse familieanimatiefilm matige animatie bevat met een te oppervlakkig verhaal en zwakke thema’s.
De genadeslag is echter dat de film er niet in slaagt zijn “inspiratiebronnen” goed te kopiëren. In dit specifieke geval is dit erger dan het presenteren van slechte of veelgebruikte ideeën, omdat het bestaansrecht en het idee van de film Tafiti – dwars door de woestijn volledig gebouwd is op het zijn van een niet-zo-geheimzinnige kopie om snel geld te verdienen. Tafiti – dwars door de woestijn is nu te zien in de Nederlandse bioscopen. Mijn dank aan In the Air en VITAMIEN voor het versturen van een online recensie-exemplaar van de film.
