Vier minus drei (2026) – Filmrecensie

De meeste films over verlies laten zien hoe iedereen op zijn eigen manier rouwt. De dramafilm Vier minus drie gaat nog een stap verder en laat ons ook zien hoe het verlies van dierbare mensen, zoals een echtgenoot en kinderen, iemand kan reduceren tot één enkel label: ¨degene die iemand heeft verloren¨.

Zo verliest het hoofdpersonage Barbara in Vier minus drei niet alleen haar man en kinderen, maar ook haar baan als Heidi de (clini-)clown bij haar lokale ziekenhuis, haar dagelijkse routine en haar identiteit. De film laat op een zwaar beladen en heftige manier zien hoe rouwverwerking verder gaat dan het verdrietig of depressief zijn om de belangrijke figuren die je bent verloren.

Tegelijkertijd is Vier minus drei een ode aan de kunst van de clown. De film laat zien hoe het zijn van een clown een vak apart is. Clowns zijn meer dan alleen grappenmakers. Ze zijn ook goochelaars, toneelspelers, jongleurs en nog veel meer. Clowns bevatten net zoals rouwverwerking meer diepgang dan de meeste mensen doorhebben.

Vier minus drei laat met Barbara, een (clini-)clown in beroep die haar gezin verliest, zien dat clowns gelaagde persoonlijkheden en complexe levensgeschiedenissen bevatten. De dramafilm laat zien wat er gebeurt als er niemand is die de grappenmaker zelf aan het lachen kan brengen. Hiermee speelt de film in op het concept van de ¨paradox van de trieste clown¨.

Met schilderijen als Stańczyk (1862) van Jan Matejko en Soir Bleu (1914) van Edward Hopper toont de film ons een van de beste voorbeelden van dit klassieke thema uit de kunstgeschiedenis. Zowel de film als de ¨paradox van de trieste clown¨ laten zien hoe clowns en entertainers anderen aan het lachen brengen, terwijl ze zelf diepe melancholie, eenzaamheid of depressie voelen. De film laat zien dat niemand de clown echt lijkt te zien of begrijpen.

Over Vier minus drei (2026)

Vier minus drei is een Oostenrijks-Duitse dramafilm uit 2026. De internationale titel van de film is Four Minus Three. De film is geregisseerd door Adrian Goiginger. Het scenario van de film is geschreven door Senad Halilbasic. Het scenario van de film is gebaseerd op het gelijknamige boek uit 2010 van auteur Barbara Pachl-Eberthart.

Het boek is gebaseerd op een waargebeurd verhaal. De film is ook gebaseerd op deze ware gebeurtenissen. Toch zijn enkele personages, namen en handelingen veranderd of verzonnen. De film is opgedragen ter herinnering aan de overleden man (Heli) en kinderen (Thimo en Fini) van auteur Barbara Pachl-Eberthart.

De cast van de film bestaat uit (o.a.) Valerie Pachner, Robert Stadlober, Stefanie Reinsperger, Hanno Koffler en Ronald Zehrfeld. Vier minus drei beleefde zijn wereldpremière op 16 februari 2026 bij de Berlinale. De film werd de nummer twee favoriet onder de Panorama bezoekers bij de Berlinale van 2026.

Op 5 november 2026 bracht filmdistributeur Arti Film de dramafilm Vier minus drei officieel uit in de Nederlandse bioscopen. De film was eerder al bij verschillende filmfestivals in Nederland te zien. Vier minus drei was op deze filmfestivals regelmatig een grote publieksfavoriet. Op de Hoornse Filmdagen werd de film met een gemiddelde beoordeling van 4,67 uit de 5 de grote favoriet.

De film ontving daar de “Gouden Eenhoorn”. Op het Delft Film Fest (DEFF) staat de film op de een na hoogste plek, nadat de film daar al in een sneak preview werd gewaardeerd met de hoogste score van dit jaar. In september won de dramafilm de publiekspoll bij Film by the Sea. Daarnaast ontving actrice Valerie Pachner voor haar rol in Vier minus drei de Austrian Film Award voor Beste Actrice.

Het filmverhaal gaat over Barbara en haar partner Heli. Ze leiden een gelukkig en liefdevol leven met hun twee kinderen. De familie woont in een verbouwde boerderij op het Oostenrijkse platteland. Als professionele clowns nemen ze het leven niet al te serieus en weten ze dat zelfs tegenslagen grappig kunnen zijn.

Wanneer Barbara haar gezin verliest bij een ongeluk stort haar wereld in. Het verlies doet haar twijfelen aan haar carrière als clown en haar eigen levensdoel. Toch weigert Barbara zich door haar situatie te laten definiëren. Moedig vindt ze een manier om met haar verlies te leven. Stap voor stap ontdekt ze dat er, naast het verdriet, weer ruimte ontstaat voor betekenis in het leven.

Dichtbij en toch gescheiden

In wezen is Vier minus drei een ontroerende en aangrijpende film over een vrouw die haar verdriet moet verwerken na het verlies van haar man en twee jonge kinderen. De dramafilm opent met briljant werk van cinematograaf Paul Sprinz. In het openingsshot plaatst hij de camera zo dat het filmpubliek door de open deuren vanuit de woonkamer kan kijken naar een van de andere kamers.

Bij deze andere kamer bevindt zich het hoofdpersonage Barbara. Tegelijkertijd hoort het filmpubliek geluiden van haar man en kinderen die aan het ontbijten zijn. De geluiden komen uit de richting naast de plek waar de camera in de woonkamer staat opgesteld. Al met dit eerste beeld laat de film zien hoe Barbara van haar gezin gescheiden is.

Door in het camerawerk Barbara afgescheiden te houden van haar gezin, voorspelt de cinematograaf subtiel hoe ze haar gezin zal verliezen. Door het eerste beeld te vergezellen met levendige ontbijtgeluiden, speelt de film in op hoe herinneringen zelfs gevormd kunnen worden als men zich niet in dezelfde ruimte bevindt.

De dramafilm wordt gekenmerkt door het intieme camerawerk van Paul Sprinz, waarbij het publiek getuige is van Barbara’s optredens als Heidi de clown. Tegelijkertijd zorgt de intensiteit van dit intieme camerawerk ervoor dat het publiek Barbara’s trauma, pijn en verdriet van dichtbij ervaart, alsof het een van haar optredens of acts is.

Door middel van diverse cameratechnieken en camerabewegingen plaatst Paul Sprinz ons vlak naast Barbara. In plaats van ons in haar schoenen te plaatsen, worden we op een kleine afstand van haar gehouden. Op deze manier zorgt de cinematograaf ervoor dat we tegelijkertijd Barbara’s isolement, verdriet en rouw ervaren, terwijl we toch van haar gescheiden blijven.

De cinematograaf lijkt te willen zeggen dat we haar pijn kunnen ervaren zonder deze als onze eigen pijn te beschouwen. Tegelijkertijd gebruikt Paul Sprinz deze aanpak om de groeiende afstand weer te geven die zich tussen Barbara en de buitenwereld begint te vormen na het verlies van haar familie. Zo maakt de cinematograaf gebruik van opnames over de schouder en plaatst hij het publiek bijvoorbeeld op de achterbank van haar auto.

Op deze manier zijn we letterlijk getuige zijn van haar nervositeit en pijn. In de cinematografie wordt verder gespeeld met belichting om de zwaarte en warmte van bepaalde filmmomenten te versterken. Wanneer Barbara naar haar werk met de auto naar huis rijdt, krijgt ze een telefoontje dat een gele (clown-)bus een verkeersongeluk heeft gehad vlak bij waar ze woont.

Terwijl Barbara sneller naar huis begint te rijden, wordt ze langzamerhand nerveuzer en banger dat het verkeersongeluk over haar gezin gaat. Gaandeweg in de transities van filmbeelden zien we hoe de buitenlicht van fel zonlicht steeds grauwer en donkerder wordt. Deze subtiele overgang van buitenbelichting speelt in op de verandering van de gemoedstoestand van Barbara.

Daartegenover vormen warme belichting en fel zonlicht in de buitenlucht de basis voor de knusse familieherinneringen waaraan Barbara later in de film regelmatig terugdenkt. Barbara gebruikt haar herinneringen aan haar familie als een stralend licht in de duisternis die ze ervaart nadat ze hen heeft verloren.

Meer dan een egocentrische ster

De film bevat verschillende goed uitgewerkte personages, maar een van de vreemdste en tegelijkertijd interessantste is Friedrich Rauch. Hij is een televisieacteur en kennis van de vrienden van Barbara. Friedrich leert Barbara kennen via haar vrienden. Tijdens een etentje vertelt Friedrich wat volgens hem het ergste is dat iemand kan overkomen.

Voor hem is dat eenzaamheid. Het gevoel in de steek gelaten te zijn. De pijn die je voelt als je om je heen kijkt en ziet dat geen van je dierbaren bij je is gebleven. Friedrich heeft zich altijd afgevraagd hoe je daar mee om kunt gaan, zonder alcoholist te worden, drugs te gaan gebruiken of zelfmoord te plegen.

Later blijkt dat hij zich hierover vragen stelde omdat zijn ex-vrouw de voogdij over hun kinderen heeft gekregen, die hij nooit meer te zien krijgt. Tijdens het etentje wordt dit alleen niet zo gebracht richting Barbara. Het komt over alsof Friedrich, zonder te vertellen wat voor trauma hij heeft meegemaakt, zijn eigen pijn vergelijkt met haar recente verlies.

Maar in plaats van haar te troosten, maakt hij er, enigszins incidenteel, een verhaal over zichzelf van, terwijl hij nogal vaag blijft over wat voor soort pijn hij precies heeft. Hierdoor komt Friedrich over als een elitaire acteur die probeert aansluiting te vinden bij ¨het gewone volk¨, zonder ook maar enig idee te hebben hoe hij dat moet aanpakken.

Wat Friedrich echt wil of wenst blijft wat onduidelijk, maar dit is ook deels het punt. Zijn karakter is er om weer te geven hoe we soms zelf niet weten wat we willen of wat we nodig hebben. Het duurt niet lang voordat het verhaal ons laat zien dat Friedrich, hoewel hij acteur is, sociaal gezien nogal onervaren en onhandig is.

In plaats van van dit personage een simpele, eendimensionale en egocentrische ster te maken, neemt het verhaal een scherpe wending wanneer blijkt dat Friedrich een veel complexer persoon is. Dit sluit goed aan bij de thema’s die de film probeert over te brengen. Zelfs de eenvoudigste begrippen, zoals rouw, clowns en beroemde mensen, zijn complexer dan ze in eerste instantie lijken.

Friedrich en Barbara zijn twee eenzame mensen die elkaar blijven opzoeken. Hij speelt een belangrijk onderdeel in het herstelverhaal van Barbara. Ondanks dat het onduidelijk blijft of ze eerder romantisch of vriendschappelijk bij elkaar passen, bevat het verhaal meerdere meeslepende filmmomenten met deze twee personages.

De complexe persoonlijkheden en levensverhalen van deze twee personages worden gebruikt om elkaar wederzijds meer diepgang te geven. Er is een moment waarop Friedrich Barbara troost door namens Heli te spreken. Hij zegt wat Barbara’s overleden echtgenoot had kunnen zeggen over het verkeersongeval dat hij heeft meegemaakt.

Friedrich doet dit ook om Barbara enige afsluiting te bieden. Tegelijkertijd is Friedrich ook degene die Barbara met beide benen op de grond zet door haar duidelijk te maken dat het geen zin heeft om een nieuw kind te krijgen in de hoop haar overleden dochter Fini terug te krijgen. Hoe graag Barbara ook wil dat haar gezin terugkomt en hoe sterk ze ook gelooft in spiritualiteit, ze blijven dood.

De rode ballon

Hoofdrolspeelster Valerie Pachner speelt niet alleen Barbara, maar ook clown Heidi. Heidi en Barbara kunnen als twee aparte filmpersonages gezien worden. Zo benoemt Barbara hoe ze soms haar clownsfiguur Heidi in het echt zou willen zijn. Heidi zou namelijk wel weten wat ze zou moeten doen om met het verlies van haar gezin om te gaan.

Met haar acteerwerk laat Valerie Pachner ons zien hoe ver een actrice moet gaan om zich te verdiepen in de pijn, het verdriet en het trauma van een personage dat is gebaseerd op een echt persoon. De actrice slaagt erin ons de echte, lelijke kanten van rouw te laten zien.

Ze leunt met haar hoofd tegen een computerscherm en wisselt af tussen huilen en lachen en weer huilen, terwijl ze homevideo’s bekijkt van haar overleden man en kinderen. Ze huilt zo heftig dat je haar lichaam in kramp ziet schieten, omdat het de pijn niet kan bedwingen die haar lichaam en geest proberen te verwerken.

Er zijn twee aspecten die het acteerwerk van Valerie Pachner ongelofelijk indrukwekkend maken. Het eerste zijn haar gezichtsuitdrukkingen. Ze glimlacht geforceerd, laat haar tanden zien en probeert de wereld om haar heen ervan te overtuigen dat het goed met haar gaat. Ze lacht, maar het komt over alsof ze lacht omdat ze dat moet, niet omdat ze dat wil.

Haar gezicht vertrekt wanneer ze ontevreden is of pijn lijdt. Het tweede aspect is haar ademhaling. Door piepende, snelle en korte ademhaling laat ze ons zien hoe zwaar en beklemmend haar rouw is. Haar ademhaling is ook verbonden met het concept van de (leeglopende) rode ballon die in de films steeds weer terugkeert als metafoor.

Volgens Heli kunnen wensen steeds zwaarder gaan wegen als ze nooit uitkomen. In een van zijn voorstellingen vergelijkt hij dit met hoe zijn clownspersonage een rode ballon wil vangen en, zodra hij die heeft gevangen, deze vast wil houden. Hoe meer kracht en moeite Heli erin steekt om de ballon vast te houden, hoe zwaarder zowel de ballon als zijn wens worden.

De rode ballon is een duidelijke metafoor voor Barbara’s wens om haar gezin terug te krijgen. Hoe meer ze probeert dit via haar spirituele geloof te bewerkstelligen, hoe zwaarder haar rouwproces wordt. Net zoals Heli geleidelijk wat lucht uit zijn wensballon moet laten ontsnappen om hem lichter te maken, moet Barbara leren te stoppen met het wensen dat ze haar gezin terugkrijgt.

Hier wordt het uitademen van dat kleine beetje lucht terwijl ze zwaar ademt, gekoppeld aan het concept van het laten ontsnappen van een beetje lucht uit de rode ballon om de wens minder zwaar te maken. Omdat Barbara aanvankelijk korte, snelle ademhalingen heeft, komt er telkens meer lucht in de ballon wanneer er een klein beetje lucht wordt uitgelaten.

Conclusie

De clown is de figuur die het minst af is. Net zoals rouwverwerking nooit echt af is. Clown zijn is als toneelspelen, maar het bijzondere is dat je je leven lang aan één figuur werkt. Net zoals je bij rouwverwerking je leven lang werkt aan het geven van een plaats aan je pijn en verdriet. Wat je in het leven overkomt, wordt allemaal verwerkt in je karakter (of clownspersonage).

De taak van een clown is altijd geweest om de mens te laten zien dat je ook anders naar dingen kan kijken. Volgens Heli is niets ooit perfect en er is nooit maar één uitgangspunt het juiste. Met Vier minus drei bepleiten de filmmakers dat er ook geen perfecte of enkele juiste manier van rouwverwerking is.

De film levert dus een boeiende vergelijking tussen de kunst van clowns en rouwvewerking. Daarnaast weet het verhaal ook humor te vinden in kleine en ordinaire filmmomenten, zoals de zoon van Barbara en Heli die zegt dat zijn moeder veel betere omeletten maakt dan zijn vader. Heli bedankt zijn zoon op een droogkomische manier door te zeggen dat ze morgen weer droog brood als ontbijt zullen eten.

De film gebruikt herinneringen in de vorm van flashbacks om ons te laten zien hoe betekenisvol de band tussen Heli en Barbara was. Maar in plaats van alleen maar gelukkige of mooie herinneringen te tonen, laat het verhaal ons ook de complexe discussies en conflicten tussen de twee zien. Juist de onvolmaaktheid van het gezin laat ons zien waarom ze zo belangrijk voor elkaar waren.

De film laat ons zien dat iemand die rouwt de schoonheid van haar herinneringen kan zien en er tegelijkertijd pijn door kan voelen. Helaas bevat de film enkele willekeurige momenten die het verhaal niet echt ondersteunen. Het beste voorbeeld hiervan is het moment dat Barbara plotseling een boterham uit de broodtrommel van een oud klasgenootje uit de klas van haar overleden zoon Thimo opeet.

Dit aparte gedrag kan als traumarespons gelinkt worden aan haar rouwverwerking, maar door de abrupte toevoeging en de niet verder uitgebouwde context van dit filmmoment voelt dit te willekeurig aan. Vier minus drei is nu te zien in Nederlandse bioscopen en filmtheaters. Daarnaast is de film te huur op Picl in Nederland. Mijn dank aan Arti Film voor het versturen van een online recensie-exemplaar van de film.