Wonders der Cinema – The Complete Metropolis (1927) – Recensie

In het jaar 2026 is de maatschappij verdeeld in de ondergrondse arbeidersklasse en de heersende bovengrondse klasse. Freder (Gustav Fröhlich, Asphalt) is een avontuurlijke, maar naïeve jong-volwassene. Ook is hij de zoon van het brein achter Metropolis. Wanneer hij de de profeten-vrouw Maria (Briggite Helm, Abwege) ontmoet, is hij direct betoverd bij haar. Hij gaat op zoek naar haar in de ondergrondse arbeidersstad. Hier komt hij oog in oog te staan met voor hem een onbekende manier van leven.

Metropolis werd kort na zijn première ingekort en gewijzigd. Ruim een kwart van de film werd sindsdien als verloren beschouwd. Maar in 2008 werd in Buenos Aires nagenoeg compleet materiaal ontdekt. Het betrof echter een flink beschadigde en een door omzetting op 16 mm-formaat getrimde versie. Deze nieuwe versie, van 145 minuten, zou ook wel bekend komen te staan als; The Complete Metropolis. Deze (bijna) complete versie heb ik dan ook gekeken. Zelf werd ik voor het eerst geïntroduceerd tot Metropolis op de middelbare school. Bij het vak Culturele & Kunstzinnige Vorming (CKV) hadden we het over de filmgeschiedenis en kwam een fragment van de film voorbij. Later moesten we een verslag maken over een kunstvorm, waarbij ik natuurlijk voor film koos. Bij dat verslag moest ik een top 10, van films die mij interesseerde, maken. Daarbij zette ik van de lijst die ik kreeg, Metropolis, op nummer 1. Ik was namelijk erg onder de indruk van het fragment dat ik had gezien en keek later op die dag dan ook meerdere trailers van de film. Het heeft een aantal jaar geduurd voordat ik dan eindelijk Metropolis heb kunnen zien.

Maar wat was het het wachten waard. Wanneer de film begint met de opening credits en de muziek begint te spelen, wordt je direct meegenomen naar een andere wereld. Een alternatieve jaren 2000, waar we in de jaren ’20 naar uitkeken en bang voor waren. Wanneer de muziek van Gottfried Hupertz begint te spelen krijg je figuurlijk een kick. Zo wordt je zo enorm enthousiast gemaakt, voor wat er nog gaat komen. Maar ook wordt je gekickt naar een andere fantasierijke en sprookjes ”toekomst”. Het getrommel moet het fantastische en primitieve weergeven. Het getrommel dat voorkomt bij het begin van de film, komt vaker voor bij primitieve stammen. Dit zou kunnen weergeven dat de verhoudingen in de samenleving van deze film, ook als primitief beschouwd kunnen worden. Daarna komt de zinspreuk naar voren. De zinspreuk wil aangeven dat het hoofd/brein en de handen alleen kunnen samenwerken door het hart. Een interessante en mooie manier om de film mee te openen.

Foto: Flickr, www.brevestoriadelcinema.org, Universum Film (UFA) & Living Colour Entertainment

Als we terugkomen op de zinspreuk van de film, dan denk ik dat het vooral is bedoeld om de bevolking aan het denken te zetten. Zeker er zijn mensen met een brein, maar dat wil niet zeggen dat ze dat brein voor ieder mens gebruiken. Zoals te zien is in de personages van Jon Fredersen (Alfred AbelDr. Mabuse, der spieler) en Rotwang (Rudolf Klein-Rogge; Dr. Mabuse, der spieler). Deze personages gebruiken hun brein alleen maar voor zichzelf. Betekent dit dat beide personages slecht van karakter zijn? Nee, want zo ziet Fredersen zijn fouten uiteindelijk in en wilt hij eerlijk gaan samenwerken met de arbeiders. Aan de andere hand, ziet Rotwang zijn fouten nooit in en dit blijkt dan ook uiteindelijk te zorgen voor zijn doem. Ook zijn er mensen, voornamelijk arbeiders, die hun handen voor hun bazen gebruiken. Maar betekent dit dat ze allemaal gehoorzaam zijn? Nee, want ze zijn het beu om voor de hogere klasse te werken en willen in opstand komen. De film wilt dat je nadenkt over de acties die je onderneemt, of je nou behoort tot de hoofd of handen klasse. De film laat ook zien dat als je dit niet doet, het grote consequenties kan hebben. Metropolis en zijn makers willen dat je je hart gebruikt voordat je je hoofd of handen gebruikt. Net zoals Freder dat doet. Hij volgt zijn hart en via die route gebruikt hij zijn hoofd en handen om samen een oplossing te volgen. Toch is niet iedereen die zijn hart gebruikt, even goedaardig als Freder. Zo gebruikt Rotwang ook zijn hart, omdat hij zijn ”geliefde” Hel mist. Rotwang gebruikt zijn kwaadaardige hart om onrust te veroorzaken, door zijn hoofd en handen te gebruiken om de machine-mens te maken. Daarnaast heb je nog de machine-mens, die beide gebruikt van zijn hoofd en handen, maar geen hart heeft. De film wil je laten zien dat je alle drie deze factoren nodig hebt, met het hart als leidende factor, om een geschikte samenleving te creëren.

Foto: Pinterest, Universum Film (UFA) & Living Colour Entertainment

Metropolis heeft niet alleen een geweldige soundtrack en een filosofische kijk op de samenleving, maar ook nog op visueel gebied blinken ze uit. De cinematografie, decors, achtergrondschilderijen en kostuums zijn revolutionair. Metropolis is een typische Duits-expressionistische film. Een soort film, waar ik persoonlijk dol op ben. Dit soort films spreken je namelijk erg aan op je emoties. De grootsheid en beangstigende beelden die Metropolis ook bevat, nemen je mee op reis door blijdschap, angst, bewondering etc. Zo zou je nog een tijd door kunnen gaan.

Misschien vind ik de openingsmomenten waar we de arbeiders voor het eerst zien wel het meest indrukwekkendst. Het is direct duidelijk dat dit slavenarbeiders zijn en de tralies die ze binnen of buiten houden moet dit dan ook symboliseren. Ze zitten letterlijk gevangen en moeten gedwongen werken van de leider. De houding en de manier waarop ze lopen geeft dit ook weer. Ze lopen allemaal met dezelfde houding, pasjes en tempo naar hun ondergrondse arbeidersstad of werkplaats. De muziek versterkt dit gevoel door horror-tonen te laten klinken. Het individu verdwijnt en de maatschappij blijft over. Het lijkt bijna of Fritz Lang een communistisch gevaar wilde laten zien. De ondergrondse arbeidersstad ziet er levensecht uit, net zoals de arbeiders zelf. Indrukwekkende decors worden weergegeven. In tegenstelling tot de arbeiders lijkt de bevolking die bovengronds woont, bijna wel op poppen. Ze zijn bovengronds natuurlijk bezig met hun uiterlijk, vrijheid en mooiheid. Hier hebben ze ondergronds geen tijd voor. Plus daar mogen ze zich niet eens mee bezig houden.

Foto: Pinterest, Universum Film (UFA) & Living Colour Entertainment

Freder komt op het eerste gezicht over als elke andere jong-volwassene van de bovenklasse, maar al snel leert de kijker dat ze erg fout hebben gezeten. Freder mag dan misschien naïef zijn, hij heeft toch zeker ook een heel groot hart. Hij is precies het tegenovergestelde van zijn vader, Fredersen. De scènes met Freder zijn het sterkst. Dit komt onder andere door het acteerwerk, maar ook door de sterke beelden die voorkomen in het avontuur van Freder. Zo is er een erg memorabel beeld wat we te zien krijgen. Er is zojuist een explosie geweest in de werkplaats van de arbeiders. Freder, die voor het eerst hier was, heeft dit meegemaakt. Geschockeerd staat Freder, compleet gekostumeerd in het wit, op de achtergrond toe te kijken, terwijl de arbeiders als zwarte schimmen verslagen de gewonden meedragen. Dit soort beelden laten nu echt de sterkte van cinema zien.

Metropolis is een film die zoveel invloed heeft gehad op filmmakers, filmfans en de filmgeschiedenis in het algemeen. Het heeft de science-fiction genre compleet op z’n kop gezet. Dit in combinatie met de Duits-expressionisme, zorgt voor een indrukwekkende film, die je niet snel zal vergeten.

Sebastiaan Khouw

Sebastiaan is de eigenaar en oprichter van sebkijk! - De Gids voor Filmisch Reizen. Hij probeert zijn unieke kijk op het leven als een Gids voor Filmisch Reizen te gebruiken. De Gids voor Filmisch Reizen staat in de basis voor het idee dat (filmische) beelden meer dan alleen plaatjes zijn. Ze kunnen je helpen om mee te gaan op een reis door het leven. Hiervoor probeert Sebastiaan een Gids te maken in de vorm van een, steeds vernieuwende, website.

Reacties zijn gesloten.